Sống giữa hai nền văn hóa: cách nhìn nhẹ nhàng và thực tế
Một câu hỏi mà nhiều người Việt sống ở Úc đặt ra — đặc biệt những người đã ở đây vài năm — là: “Mình là ai bây giờ? Người Việt hay người Úc?”
Câu hỏi này nghe có vẻ lớn, nhưng cũng có thể trở thành nguồn căng thẳng không cần thiết nếu bạn nghĩ nó đòi hỏi một câu trả lời dứt khoát.
Không phải chọn một bỏ một
Bản sắc văn hóa không phải một cái hộp. Hầu hết người Việt sống lâu ở Úc không thực sự “trở thành người Úc” và không còn là người Việt nữa — họ là người Việt sống ở Úc, với những lớp văn hóa đan xen nhau theo cách riêng của mỗi người.
Bạn có thể dùng tiếng Anh ở công việc và tiếng Việt ở nhà. Bạn có thể ăn cơm tối kiểu Việt và hiểu rõ quy tắc tại nơi làm việc kiểu Úc. Bạn có thể có quan điểm Việt về gia đình và quan điểm Úc về ranh giới cá nhân — và cả hai cùng tồn tại được.
Điều đó không phải thiếu nhất quán — đó là bình thường với người sống trong hai nền văn hóa.
Mệt mỏi chuyển đổi văn hóa là có thật
Có một khái niệm gọi là “code-switching” — tự chuyển đổi cách nói, cách ứng xử, cách hiểu sự việc tuỳ theo bối cảnh. Người sống lưỡng văn hóa làm điều này liên tục và thường vô thức.
Điều này đòi hỏi năng lượng. Ngày nào bạn cũng điều chỉnh một chút ở công việc (kiểu Úc hơn), rồi về nhà điều chỉnh lại (kiểu Việt hơn), rồi gọi cho gia đình ở Việt Nam và lại điều chỉnh tiếp — mệt mỏi này thực sự, dù người ngoài không thấy.
Nhận ra điều này là bình thường — không phải yếu đuối hay bất ổn — giúp bạn tự cảm thông với bản thân hơn.
Khoảng giữa không phải vùng mất bản sắc
Một cách nhìn phổ biến là người sống lưỡng văn hóa “không thuộc về đâu hoàn toàn” — không đủ Việt theo người Việt, không đủ Úc theo người Úc. Cách nhìn này có thể khiến bạn cảm thấy cô lập.
Một cách nhìn khác: khoảng giữa đó chính xác là vị trí của bạn, và nó có giá trị riêng. Bạn hiểu được hai phía mà người chỉ sống trong một nền văn hóa không có — cách nhìn, cách giải quyết vấn đề, cách kết nối với những người trong hoàn cảnh tương tự trên khắp thế giới.
Điều đó không làm cho căng thẳng biến mất — nhưng đặt nó trong một bức tranh khác.
Bản sắc thay đổi theo thời gian — và đó là bình thường
Nếu bạn so sánh con người bạn ở năm đầu tiên tại Úc và năm thứ năm, bạn sẽ thấy sự khác biệt. Cách bạn phản ứng trong các tình huống xã hội, những gì bạn thấy bình thường, những gì bạn thấy lạ — tất cả sẽ thay đổi. Điều đó không có nghĩa là bạn “mất gốc” hay “đổi người.”
Bản sắc của bất kỳ ai cũng thay đổi qua thời gian và trải nghiệm. Điều đó đúng với người không di cư, và càng đúng hơn với người đã sống trong môi trường mới.
Không cần phải giải thích mình cho tất cả mọi người
Đôi khi người Việt ở Úc bị đặt vào tình huống phải “đại diện” cho văn hóa của mình — giải thích tại sao người Việt làm điều này hay điều kia, hoặc bảo vệ quan điểm của cộng đồng. Không ai được sinh ra để làm đại sứ văn hóa.
Bạn chỉ cần là mình. Không ai cần bạn đại diện cho cả một nền văn hóa, và bạn cũng không cần phải biện hộ cho bất kỳ điều gì.
Đọc tiếp:
- Giữ tiếng Việt cho con ở Úc — bản sắc qua ngôn ngữ
- Khi cha mẹ và con cái thích nghi khác tốc độ — chiều gia đình
- Vì sao người mới sang Úc dễ thấy cô đơn? — giai đoạn chuyển tiếp