Hợp đồng đối tác và cổ đông: tại sao cần và bao gồm gì?

Khi mọi thứ ổn thỏa, không ai nghĩ đến hợp đồng

Hầu hết partnership hay công ty bắt đầu trong bầu không khí lạc quan — bạn bè hay đồng nghiệp cùng lý tưởng kinh doanh, không ai muốn bắt đầu bằng câu hỏi “chuyện gì xảy ra nếu chúng ta bất đồng?” Nhưng chính ở thời điểm đó — khi tất cả còn đồng ý — là thời điểm tốt nhất để lập hợp đồng.

Khi bất đồng xảy ra, không còn không khí ấm áp để thương lượng. Hợp đồng được lập lúc “trời quang” sẽ áp dụng lúc “bão tố”.

Partnership Agreement — cho partnership structure

Nếu bạn kinh doanh theo cấu trúc partnership (hai hay nhiều người cùng vận hành business), Partnership Agreement quy định:

Chia sẻ lợi nhuận và lỗ: Tỷ lệ phân chia mặc định theo luật của các tiểu bang thường là đều nhau giữa các partners — nhưng bạn có thể thỏa thuận khác nếu có agreement.

Đóng góp vốn và tài sản: Ai đóng bao nhiêu, tài sản nào thuộc về business, tài sản nào là của cá nhân.

Quyết định kinh doanh: Quyết định nào cần toàn bộ partners đồng ý, quyết định nào một partner có thể tự thực hiện.

Exit và buyout: Nếu một partner muốn rời đi, quy trình như thế nào? Ai mua lại phần của họ với giá bao nhiêu? Không có thỏa thuận trước, đây là nguồn tranh chấp lớn nhất.

Chết hoặc incapacity: Điều gì xảy ra với phần của một partner nếu họ qua đời hoặc không còn khả năng tham gia?

Không có Partnership Agreement, hầu hết tranh chấp sẽ giải quyết theo luật partnership của tiểu bang — có thể không phải điều bạn muốn.

Shareholders Agreement — cho company structure

Với công ty Pty Ltd, Shareholders Agreement (cũng gọi là Shareholders’ Deed) bổ sung cho Constitution (điều lệ công ty):

Quyền của minority shareholders: Shareholders nắm ít cổ phần có quyền gì? Họ có thể bị ép ra khỏi công ty không?

Pre-emptive rights (quyền ưu tiên mua trước): Nếu một shareholder muốn bán cổ phần, các shareholders còn lại có quyền được mua trước khi bán ra ngoài không?

Drag-along và tag-along: Drag-along cho phép majority shareholders ép minority phải bán khi có người mua toàn bộ công ty. Tag-along cho phép minority shareholders tham gia giao dịch đó cùng điều kiện.

Deadlock resolution: Khi company có hai shareholders nắm 50/50 và không đồng ý, giải quyết thế nào? Không có cơ chế deadlock resolution, company có thể bị tê liệt.

Non-compete giữa các shareholders: Hạn chế shareholders không làm điều gì đó cạnh tranh với công ty.

Funding obligations: Shareholders có phải đóng thêm tiền vào công ty nếu cần không?

Company Constitution — nền tảng pháp lý

Khi thành lập công ty, bạn có thể dùng Replaceable Rules mặc định của Corporations Act hoặc tự soạn Constitution riêng. Với công ty có nhiều shareholders, soạn Constitution riêng kết hợp với Shareholders Agreement thường tốt hơn.

Constitution và Shareholders Agreement phải nhất quán với nhau — nếu mâu thuẫn sẽ tạo ra phức tạp pháp lý.

Tại sao không nên dùng template có sẵn

Template có sẵn trên internet không phản ánh đặc thù của business của bạn, không bao gồm thỏa thuận riêng giữa các bên, và có thể không phù hợp với luật tiểu bang của bạn. Nhờ solicitor soạn thảo hoặc ít nhất review một lần — chi phí này nhỏ so với chi phí tranh chấp về sau.

Khi nào nên lập

Lập ngay từ đầu, trước khi bắt đầu hoạt động. Nếu business đã hoạt động mà chưa có, làm ngay — muộn vẫn còn hơn không có. Khó hơn khi business đã có lợi nhuận và mỗi bên bắt đầu có kỳ vọng khác nhau, nhưng vẫn cần thiết.