Khi nào chủ business cần nói chuyện với accountant, lawyer hoặc migration adviser?

Ba loại chuyên gia, ba vai trò khác nhau

Chủ business thường nghe lời khuyên “hỏi chuyên gia” — nhưng chuyên gia nào, khi nào, và để hỏi gì? Accountant, commercial solicitor, và migration agent có phạm vi chuyên môn rất khác nhau. Không ai trong số họ làm được việc của người kia.

Bài viết này là khung quyết định thực tế: tình huống nào thì gặp ai, và chuẩn bị gì để buổi gặp có ích nhất.

Khi nào cần accountant

Trước khi bắt đầu business:

Chọn mô hình kinh doanh phù hợp (sole trader, company, trust) — mỗi cấu trúc có tác động thuế khác nhau
Hiểu nghĩa vụ GST, BAS, và khai báo thu nhập của mô hình bạn chọn
Lên kế hoạch tài chính và dòng tiền cho 12 tháng đầu

Trong quá trình hoạt động:

Thiết lập hệ thống kế toán và lưu giữ hồ sơ
Khai báo thuế hàng năm
Tư vấn về việc thuê nhân viên: super, PAYG withholding, STP
Lập báo cáo tài chính nếu cần cho ngân hàng hoặc đối tác

Khi mua hoặc bán business:

Đánh giá sức khỏe tài chính của business bạn định mua
Cấu trúc giao dịch để tối ưu thuế trong giới hạn pháp luật

Khi gặp khó khăn tài chính:

Đánh giá xem business còn khả năng phục hồi hay không
Tư vấn các bước tiếp theo trước khi tình hình xấu hơn

Accountant không thay thế được solicitor cho các vấn đề pháp lý hợp đồng — và ngược lại.

Khi nào cần commercial solicitor

Trước khi bắt đầu:

Xem xét partnership agreement nếu có nhiều người cùng góp vốn — đây là tài liệu cần có trước khi bắt đầu, không phải sau khi có tranh chấp
Xem xét shareholders agreement nếu là company có nhiều cổ đông

Hợp đồng:

Đọc và tư vấn commercial lease trước khi ký — đây là nghĩa vụ dài hạn quan trọng
Soạn thảo hoặc xem xét hợp đồng với nhà cung cấp, khách hàng, hoặc nhà phân phối
Xem xét franchise agreement trước khi ký

Nhân sự:

Hợp đồng nhân viên, đặc biệt khi có điều khoản non-compete hoặc confidentiality
Khi có tranh chấp với nhân viên

Mua bán business:

Kiểm tra pháp lý (legal due diligence) khi mua lại business
Soạn thảo hoặc xem xét sale agreement

Tranh chấp:

Khi có tranh chấp với khách hàng, nhà cung cấp, hoặc đối tác business
Khi nhận letter of demand hoặc bị đe dọa kiện

Quan trọng: Solicitor phải là người bạn tự chọn, không phải solicitor do bên kia (chủ nhà, franchisee, đối tác) giới thiệu — xung đột lợi ích tiềm ẩn.

Khi nào cần migration agent

Nếu bạn đang trên visa tạm thời hoặc đang xem xét visa liên quan đến kinh doanh và đầu tư, đây là những tình huống cần tư vấn với migration agent được đăng ký MARA:

Trước khi mở business:

Visa của bạn có cho phép làm chủ business hoặc làm việc trong business của mình không?
Kinh doanh có ảnh hưởng đến hành trình PR của bạn không?

Khi xem xét visa liên quan đến kinh doanh và đầu tư:

Các visa dành riêng cho chủ doanh nghiệp và nhà đầu tư (business innovation, investor) có yêu cầu và điều kiện riêng phức tạp — cần đánh giá kỹ trước khi quyết định
Kết hợp visa tạm thời với kế hoạch kinh doanh dài hạn

Không nên hỏi migration agent về:

Tư vấn thuế — đó là việc của accountant
Tư vấn cấu trúc công ty — đó là việc của accountant và solicitor

Luôn kiểm tra migration agent có MARN hợp lệ tại mara.gov.au trước khi sử dụng dịch vụ. Xem thêm về cách chọn migration agent tại phần di trú.

Chuẩn bị trước khi gặp chuyên gia

Buổi gặp chuyên gia có giá trị nhất khi bạn đến đã chuẩn bị. Đây là những gì nên chuẩn bị:

Cho accountant:

Mô tả business dự kiến: bán gì, cho ai, mô hình doanh thu ra sao
Dự báo doanh thu và chi phí (dù là ước tính thô)
Ai tham gia — chỉ bạn, hay có người khác cùng góp vốn?
Tài sản cá nhân bạn muốn bảo vệ
Visa status hiện tại nếu bạn không phải PR hay công dân

Cho solicitor:

Tài liệu bạn cần xem xét hoặc ký — gửi trước nếu có thể
Lịch sử và hoàn cảnh của giao dịch hoặc tranh chấp
Kết quả bạn muốn đạt được

Cho migration agent:

Visa hiện tại, ngày hết hạn
Lịch sử di trú (các visa đã có, các đơn đã nộp)
Kế hoạch business cụ thể

Tìm chuyên gia ở đâu

Accountant: Tìm CPA Australia, CA ANZ, hoặc IPA registered. Hỏi cộng đồng người Việt nhưng không chỉ dựa vào đó — kiểm tra họ có kinh nghiệm với loại business của bạn không.
Solicitor: Law Society ở tiểu bang của bạn có công cụ tìm kiếm theo chuyên môn. Tìm người có chuyên môn về commercial/business law.
Migration agent: Tìm MARA registered tại mara.gov.au. Không dùng người không có MARN, dù họ tự xưng là “tư vấn di trú”.

Chi phí một buổi tư vấn ban đầu với mỗi loại chuyên gia thường rất nhỏ so với chi phí sửa sai — đây là một trong những khoản đầu tư có ROI cao nhất khi bắt đầu business.